🇵🇫🇷🇺Non-Audit Product: จาก Lima สู่ Moscow

Non-Audit Product หรือ NAP ไม่ใช่เรื่องใหม่เสียทีเดียว หากมองจากประวัติศาสตร์ความคิดของ INTOSAI เราจะเห็นร่องรอยของบทบาทที่ไม่ใช่ “รายงานตรวจสอบ” มาตั้งแต่ Lima Declaration 1977

                Lima Declaration หรือ INTOSAI-P 1 ได้รับการรับรองในการประชุม IX INCOSAI ปี 1977 ที่กรุงลิมา ประเทศเปรู และมักถูกเรียกว่า Magna Carta ของการตรวจเงินแผ่นดิน เพราะวางรากฐานเรื่องความเป็นอิสระและหลักการตรวจสอบภาครัฐสมัยใหม่

                จุดสำคัญที่เกี่ยวกับกิจกรรมที่ไม่ใช่งานตรวจสอบโดยตรงอยู่ใน Section 12: Expert opinions and rights of consultation ซึ่งระบุว่า เมื่อจำเป็น SAI อาจให้ความรู้ทางวิชาชีพแก่รัฐสภาและฝ่ายบริหารในรูปแบบ expert opinions รวมถึงความเห็นต่อร่างกฎหมายหรือระเบียบการเงิน อย่างไรก็ดี Lima วางเงื่อนไขไว้อย่างรอบคอบว่า ฝ่ายบริหารยังต้องรับผิดชอบเองต่อการรับหรือไม่รับความเห็นนั้น และภารกิจเพิ่มเติมดังกล่าวต้องไม่คาดการณ์ผลการตรวจสอบในอนาคตหรือกระทบประสิทธิผลของการตรวจสอบ ส้นแบ่งสำคัญ คือ ไม่ตัดสินใจแทนฝ่ายบริหาร เวลาผ่านมากว่าสี่ทศวรรษ โลกเข้าสู่ยุคข้อมูล เทคโนโลยี ความเสี่ยงเชิงระบบ และความคาดหวังของประชาชนต่อรัฐที่สูงขึ้น บทบาทของ SAI จึงไม่อาจจำกัดอยู่เพียงการตรวจสอบย้อนหลัง

                Moscow Declaration 2019 จึงเป็นหมุดหมายสำคัญ เพราะกล่าวถึงบทบาทเชิงอนาคตของ SAI ในยุค digital revolution และแนวคิด Auditor of the Future อย่างชัดเจน ในข้อ 3 ของ Moscow Declaration ระบุว่า SAI สามารถเพิ่มคุณค่าของ public auditing ได้ด้วยการขยายการให้ audit-based advice ในประเด็นสำคัญและเชิงยุทธศาสตร์ของรัฐสภา รัฐบาล และการบริหารภาครัฐ จุดนี้ คือ การขยับจาก “การตรวจแล้วรายงาน” ไปสู่ “การใช้ความรู้จากการตรวจสอบเพื่อสนับสนุนการตัดสินใจที่ดีขึ้น” โดยมีฐานจากหลักฐาน ประสบการณ์ และความเป็นอิสระของ SAI

                Moscow Declaration ยังกล่าวถึง Non-audit products of SAIs โดยตรงว่าเป็นเครื่องมือที่สามารถเพิ่มคุณค่าของ SAI ในการส่งเสริม good governance ผ่านการเผยแพร่ความเชี่ยวชาญและแนวปฏิบัติที่ดี ในข้อ 7 ของ Moscow Declaration ยังขยายมุมมองไปสู่การระบุความเสี่ยงระดับชาติและนานาชาติ การสร้างความตระหนักต่อ systemic risks และการให้ข้อเสนอแนะเพื่อลดความเสี่ยงเหล่านั้น ที่สำคัญ Moscow เสนอว่า SAI อาจจัดตั้ง foresight groups และจัดทำ products with a foresight perspective โดยนำบทวิเคราะห์จากทั้ง audit และ non-audit activities มาประกอบกI ต้องตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมและความเสี่ยงใหม่ สื่อสารกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างมีประสิทธิผล และเป็นแหล่งข้อมูลเชิงลึกที่เป็นอิสระและน่าเชื่อถือเพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนแปลงที่เป็นประโยชน์ในภาครัฐ

                ดังนั้น หลักการของ NAP ที่สังเคราะห์ได้ควรมีอย่างน้อย 6 ประการ กล่าวคือ (ก) เป็นอิสระ (ข) มีหลักฐาน (ค) ทันเวลา (ง) เกี่ยวข้องกับความเสี่ยงสำคัญ (จ) สร้างสรรค์ และ (ฉ) นำไปใช้ประกอบการตัดสินใจได้ หาก Lima คือ จุดเริ่มของ “ความเห็นเชิงวิชาชีพ” Moscow คือ การยกระดับไปสู่ “ผลิตภัณฑ์ความรู้จากงานตรวจเงินแผ่นดิน” และอนาคตของ NAP คือการทำให้ SAI เป็นสถาบันที่ไม่เพียงตรวจสอบอดีต แต่ช่วยให้ภาครัฐมองเห็นความเสี่ยง เข้าใจทางเลือก และตัดสินใจเพื่อประโยชน์สาธารณะได้ดีขึ้น

บทความโดย ดร.สุทธิ สุนทรานุรักษ์ 23 พฤษภาคม 2569