🇺🇸 จาก One Health ของ GAO สู่ Strategic Preparedness Audit : กรอบคิดใหม่ของการตรวจสอบหลังยุค Covid-19

โลกหลัง Covid-19 สอนเราว่า วิกฤตสุขภาพไม่ได้เริ่มต้นในโรงพยาบาล แต่มักเริ่มต้นจากจุดเล็ก ๆ ที่แทบไม่มีใครสังเกตเห็น ไม่ว่าจะเป็นสัตว์ป่า ฟาร์ม ปศุสัตว์ น้ำเสีย การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศ หรือการเคลื่อนย้ายของผู้คน คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่า รัฐรักษาโรคได้ดีเพียงใด แต่คือ รัฐ “สามารถ” มองเห็นสัญญาณวิกฤตได้เร็วเพียงใด นี่คือสาระสำคัญของรายงานล่าสุดของ U.S. Government Accountability Office (GAO) ที่เสนอให้รัฐบาลสหรัฐฯ พัฒนาระบบเฝ้าระวังโรคอุบัติใหม่โดยใช้มุมมองแบบ One Health โดยบูรณาการข้อมูลจากหลายหน่วยงานเข้าด้วยกัน

            GAO ชี้ว่า โรคอุบัติใหม่จำนวนมากไม่ได้เกิดจากระบบสาธารณสุขเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากปฏิสัมพันธ์ระหว่าง มนุษย์ สัตว์ และสิ่งแวดล้อม ดังนั้น การเตรียมพร้อมจึงต้องอาศัยข้อมูลจากทั้งสามระบบพร้อมกันจากการสังเคราะห์ข้อค้นพบของรายงาน GAO ร่วมกับแนวคิดด้าน Strategic Foresight ผู้เขียนเห็นว่า งานตรวจสอบภาครัฐกำลังพัฒนาไปสู่สิ่งที่อาจเรียกว่า “Strategic Preparedness Audit” ซึ่งมุ่งประเมินความพร้อมของรัฐก่อนที่ความเสี่ยงจะกลายเป็นวิกฤต

            ในมุมมองด้าน Foresight สิ่งที่ GAO กำลังเสนอ ไม่ใช่การสร้างฐานข้อมูลเพิ่มขึ้น แต่คือการสร้าง ระบบที่มองเห็นอนาคต (Future Sensing System) ซึ่งสามารถตรวจจับสัญญาณอ่อน หรือ Weak Signals ก่อนที่เหตุการณ์ลุกลามเป็นวิกฤต

            กล่าวอีกนัยหนึ่ง รัฐไม่ควรรอให้มีผู้ป่วยจำนวนมากก่อนแล้งจึงเริ่มตอบสนอง แต่ต้องสังเกตความผิดปกติเล็ก ๆ ที่กระจายอยู่ในระบบต่าง ๆ และเชื่อมโยงข้อมูลเหล่านั้นเข้าด้วยกัน ทั้งหมดนี้ คือ การเปลี่ยนผ่านจาก Reactive Government ไปสู่ Anticipatory Government ซึ่งเป็นหนึ่งในแนวโน้มสำคัญของการบริหารภาครัฐในทศวรรษหน้า

            GAO ยังให้ความสำคัญกับ คุณภาพข้อมูล มากกว่าปริมาณข้อมูล เพราะข้อมูลจำนวนมากที่ไม่สามารถเชื่อมโยงกัน ย่อมไม่ช่วยให้รัฐตัดสินใจได้เร็วขึ้น อีกประเด็นที่น่าสนใจ คือ GAO ไม่ได้เสนอให้ลงทุนเทคโนโลยีมากขึ้นเพียงอย่างเดียว แต่เสนอให้ประเมินว่า ระบบเฝ้าระวังแบบใดให้ผลลัพธ์คุ้มค่าที่สุด ซึ่งสะท้อนแนวคิดเรื่อง Value for Money และการใช้ทรัพยากรสาธารณะอย่างมีประสิทธิภาพ

            ประเด็นนี้มีความหมายอย่างยิ่ง เพราะการตรวจสอบในอนาคตอาจไม่ใช่เพียงการตรวจว่า หน่วยรับตรวจดำเนินการตามแผนหรือใช้งบประมาณถูกต้องหรือไม่ แต่ต้องตรวจว่า หน่วยรับตรวจนั้นมีขีดความสามารถในการคาดการณ์ความเสี่ยงหรือไม่ งานตรวจสอบสมัยใหม่หลัง Covid-19 กำลังเข้าสู่ยุคของ Preparedness Audit ซึ่งให้ความสำคัญกับความพร้อมก่อนเกิดวิกฤต มากกว่าการตรวจสอบหลังเกิดความเสียหาย เมื่อโลกเผชิญทั้งโรคอุบัติใหม่ ภาวะโลกร้อน ความมั่นคงทางอาหาร การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ และภัยพิบัติที่ซับซ้อนมากขึ้น ความเสี่ยงเหล่านี้ล้วนเชื่อมโยงกัน ไม่มีหน่วยงานใดสามารถรับมือได้เพียงลำพัง

            One Health จึงไม่ใช่เพียงแนวคิดด้านสาธารณสุข แต่เป็นแนวคิดด้านธรรมาภิบาล ที่ผลักดันให้หน่วยงานต่าง ๆ แลกเปลี่ยนข้อมูล ประสานการตัดสินใจ และมองปัญหาในระดับระบบ สำหรับองค์กรตรวจเงินแผ่นดิน นี่คือโอกาสในการพัฒนา Strategic Preparedness Audit หรือการตรวจสอบความพร้อมเชิงยุทธศาสตร์ ซึ่งประเมินว่า รัฐมีข้อมูล กลไกประสานงาน ระบบเตือนภัย และขีดความสามารถในการตัดสินใจเพียงพอหรือไม่ ก่อนที่วิกฤตเกิดขึ้น

            ในโลกแห่งความไม่แน่นอน คุณค่าของการตรวจสอบอาจไม่ได้อยู่ที่การอธิบายความผิดพลาดในอดีตเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การช่วยให้ภาครัฐมองเห็นความเสี่ยงของอนาคตได้เร็วขึ้น และเปลี่ยนสัญญาณเล็ก ๆ ของวันนี้ ให้กลายเป็นการตัดสินใจที่ถูกต้องก่อนที่วิกฤตของวันพรุ่งนี้จะมาถึง

บทความโดย ดร.สุทธิ สุนทรานุรักษ์ 31 กรกฎาคม 2569

📘ผู้สนใจโปรดดู